Sau năm 1960, nhà nước Liên Xô tặng Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa 4 chiếc máy bay YAK - 40, trong đó có chiếc YAK - 40 mang số hiệu VNA - 452. Sau khi tiếp nhận, chiếc VNA - 452 được Chính phủ đưa vào sử dụng cho những chuyến bay đặc biệt phục vụ công tác của Chủ tịch nước.

Một trong những lần bay lịch sử đó là chuyến bay vào ngày 15-5-1975, đưa Chủ tịch nước Tôn Đức Thắng từ Hà Nội bay thẳng vào Sài Gòn chủ trì đại lễ mừng chiến thắng, giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước. Tổ lái chuyến bay này gồm 3 phi công: lái chính Hoàng Liên; lái phụ Trần Tiến Dũng, dẫn đường Đoàn Minh Hội.

Chiếc chuyên cơ đáp trên khoảng sân rộng gần 10.000 m2 của Khu lưu niệm Chủ tịch Tôn Đức Thắng, tọa lạc tại cù lao ông Hổ dễ dàng nhận ra khi xem bản đồ vệ tinh hoặc ảnh chụp từ flycam

Chuyên cơ YAK – 40 được sản xuất tại Liên Xô, một trong những dòng máy bay dân dụng cơ động hiện đại nhất lúc bấy giờ

Chiếc chuyên cơ hiện trưng bày tại Khu lưu niệm Chủ tịch Tôn Đức Thắng, tọa lạc tại cù lao ông Hổ (xã Mỹ Hòa Hưng, TP. Long Xuyên, An Giang)

Chủ tịch Tôn Đức Thắng được các đồng chí lãnh đạo cách mạng miền Nam đón tại chân cầu thang máy bay đáp tại phi trường Tân Sơn Nhất ngày 15-5-1975. Ảnh tư liệu

Những phi công năm xưa từng chở Bác Tôn về lại bên chiếc chuyên cơ YAK – 40 tại cù lao Ông Hổ (Ảnh: VĨNH SƠN)

Sau năm 1975, chuyên cơ YAK – 40, số hiệu VNA - 452 được sử dụng cho những chuyến bay trong nước thêm một thời gian trước khi đưa về sân bay Liên Khương (Lâm Đồng) để lưu giữ làm hiện vật. Tháng 7/2007, chuyên cơ được Bộ Quốc phòng giao cho Nhà máy sửa chữa máy bay A41 thuộc Cục Kỹ thuật - Quân chủng Phòng không Không quân đại tu, sửa chữa và phục dựng hệ thống các khoang giống như thời điểm phục vụ những chuyến công tác của Chủ tịch Tôn Đức Thắng.

Sau đó toàn bộ chuyên cơ được tháo rời và đưa về An Giang. Đoàn vận chuyển đi đến tỉnh nào thì tỉnh đó hỗ trợ công tác bảo vệ, di chuyển. Sau nhiều ngày, đoàn xe vận chuyển đến phà An Hòa và được chiếc phà lớn nhất vượt sông Hậu để đưa sang cù lao ông Hổ - quê hương Chủ tịch Tôn Đức Thắng.

Sau đó, bộ phận chuyên môn của Phòng Kỹ thuật sân bay Tân Sơn Nhất trực tiếp lắp ráp chiếc máy bay một cách kỳ công trên sân cỏ được chọn là bãi đậu cho chuyên cơ rộng hơn 1 ha, trong gần 1 tháng sau mới hoàn thành.


Đền thờ và Nhà lưu niệm thời niên thiếu của Chủ tịch Tôn Đức Thắng ở cù lao ông Hổ

Hiện nay chiếc chuyên cơ YAK – 40, mang số hiệu VNA - 452 được giữ gìn nguyên vẹn máy móc, trang thiết bị và vật dụng, trưng bày tại Khu lưu niệm Chủ tịch Tôn Đức Thắng.

Khu lưu niệm còn trưng bày nhiều hiện vật là “chuyên cơ” đặc biệt.

Xe Peugeot 404 sản xuất tại Pháp năm 1960, được Chính phủ sử dụng cho việc đi lại, công tác của Chủ tịch Tôn Đức Thắng từ tháng 9/1969 đến tháng 3/1980.

Tàu giang cảnh, vốn là “tàu nhà binh” của chế độ cũ, được trưng dụng sử dụng sau ngày miền Nam giải phóng. Tàu được chế tạo bằng nhựa, dài 12 m, rộng 3 m, tải trọng hơn 2 tấn. Đây là chiếc tàu từng thực hiện nhiệm vụ bảo vệ và đưa Chủ tịch Tôn Đức Thắng từ thị xã Long Xuyên về thăm quê nhà ở cù lao ông Hổ vào tháng 10/1975.

Chiếc tàu mang tên Giải phóng vốn là chiếc xuồng cứu sinh trên chiếc tàu Nhật bị đắm, hỏng máy, trôi dạt vào Côn Đảo. Tàu được “tù chính trị số hiệu 5289-20TF” có tên thường gọi là Hai Thắng và các đồng chí sửa chữa thành công, lái về đất liền sau sự kiện Cách mạng tháng Tám năm 1945.

*Đón xem vào ngày mai: Khám phá nội thất đặc biệt của chuyên cơ trên cù lao ông Hổ.

Lê Quang Trạng

Theo Thế Giới Trẻ